قىزمەت گرۋپپاسى ديقاندارمەن بىرگە قاربالاستىققا ءتۇستى   قابا: قىزمەت گرۋپپاسىنداعى كادرلار ناقتى ىستەر ىستەپ بەردى   شينجياڭنىڭ «ەڭ زەرەكتەرىن» تاڭداۋ قيمىلى باستالدى   وتىرىقتانعان مالشىلاردىڭ تىڭ تىرلىگى   قىستاققا تۇسكەن كادرلار جۇرت جۇرەگىن توعىستىردى   بۋىرشىن: قوي باعىمشىلىعىنان ۇلگى كورسەتۋ قىستاعىن قۇردى   «كىتاپ وقىعىڭ كەلسە ومىربەكتى ىزدە»   ناراتتاعى نار جىگىت  
چىن چۋانگوارى قاراي
چىن چۋانگو ، ش ۇ ا ر پارتكومنىڭ شۋجيى
شوكىرات زاكىر ارى قاراي
شوكىرات زاكىر، شينجياڭ ۇيعۇر اۆتونوميالى رايونىنىڭ ءتوراعاسى
ساندىق گازەت ارى قاراي
  • جۇڭگو
  • شينجياڭ
  • ايماق
  • الەم
سۋرەتتەر سويلەيدى ارى قاراي

نەگىزى مىقتى، باياندى بولادى(1)

ارىپ زۇرعانبەك ۇلى

2017.09.29 14:43 كەلۋ قاينارى : شينجياڭ گازەتىنەن

 1 
  كەدەيلەردى كەدەيلىكتەن قۇتىلدىرىپ، جالپى بەتتىك دوڭگەلەك داۋلەتتى ورەگە جەتۋ − پارتيامىز العا قويعان اسا كەلەلى تاريحي مىندەت. وتە - موتە، وسىناۋ جىلداردان بەرى جوعارىدا ورتالىقتان، تومەندە قىستاققا دەيىن بۇكىل پارتيا، بۇكىل حالىق، بۇكىل ەل وسى ماقسات جولىندا جاپپاي جۇمىلىپ، قاۋىرت قۇلشىنىپ كەلەدى. ۇشان - تەڭىز جۇمىستار ىستەلدى جانە ىستەلۋدە. ءوندىرىسىن وركەندەتۋ، جۇمىستاندىرۋ، ونەر - ءبىلىم ۇيرەتۋ، اۋرۋ - سىرقاۋ، وقۋ اۋىرتپالىعىنان ارىلتۋ، قورشاعان ورتانى قورعاۋدان يگىلىكتەندىرۋ، تىڭ تىرلىككە باستاۋ، ت.ب دەيتىن تولىپ جاتقان پارمەندى شارالار قولدانىلىپ، تاماشا تابىستارعا قول جەتتى. جالپى حالىق، بۇكىل قوعام پارتيامىزعا، باس شۋجي شي جينپيڭگە شەكسىز العىس جاۋدىرىپ، قاۋلاعان قايرات، اسقاق سەنىممەن ۇلى بولاشاققا ۇمتىلۋدا.
  ارينە، جوڭكىپ اققان الىپ حۋاڭحىنىڭ ارناسىندا دا بوگەت بولاتىنى سەكىلدى، كەدەيلىكتەن قۇتىلۋ، جالپى بەتتىك دوڭگەلەك داۋلەتتى ورەگە جەتۋ ارناسىندا دا، قارسى بىتكەن قادا تاس، لاي - باتپاق، ءيىرىم، تار قىساڭدار دا از ەمەس. ولار بىرىنەن سوڭ ءبىرى الىنىپ جاتسادا، تۇبەگەيلى تاۋسىلىپ كەتكەن جوق. مەنىڭ وسىناۋ جىلداردان بەرگى امالياتتىق تەكسەرۋلەردەن العان ءبىر اسەرىم، بىزدەگى كەدەيلىكتىڭ، وتە - موتە، مال شارۋاشىلىعىنداعى كەدەيلىكتىڭ جانە ودان قۇتىلۋدىڭ ۇلكەن ءبىر بوگەتى − سۋ تاپشىلىعى. ارينە، سۋ قاينارىنىڭ تاپشىلىعى ەمەس، قايتا سول سۋدىڭ جەتەتىن جەرىنە جەتپەي جاتقاندىعى، جەردەن شىعىپ، كوكتەن ءتۇسىپ جاتقان سۋ بايلىعىنىڭ تولىق يگەرىلمەگەندىگى دەپ قارايمىن. ايتالىق، نىلقى اۋدانى مەملەكەتتىك كەدەي اۋدان، ونىڭ كەدەي بولۋىنداعى نەگىزگى سەبەپ − باتىسىنداعى 3 اۋىلدا (ۇلكەن قاراسۋ، سۇپتاي، جاعالاستاي اۋىلدارىندا) سۋ تاپشى. ايتپەگەندە، بۇل 3 اۋىلدىڭ جەرى مول، كوكتەۋ، كۇزەۋ اۋماعى، ءشول اتىزى ميلليون مۋدان اسپاسا كەم ەمەس. بۇل اۋداندى كەدەيلىكتەن قۇتىلدىرۋ جولىندا 30 جىلدان بەرى، شىنىندا، قىرۋار جۇمىستار ىستەلدى. پارتيا، ۇكىمەت مەيلى ساياساتتىق، مەيلى نەگىزدىك قۇرىلعى قۇرىلىستار جاعىنان بولسىن نەمەسە حالىق تۇرمىسى ينجەنەرياسى، نىسان قۇرىلىستارى جاعىنان بولىسن، تولىپ جاتقان كومەكتەر كورسەتتى. مىنە ەندى بۇل اۋدان كەدەيلىك قالپاعىن لاقتىرىپ تاستاۋ الدىندا تۇر. دەسەدە قالپاقتى لاقتىرىپ تاستاۋ، بارلىق ءىس سونىمەن ءبىتتى دەگەندىك ەمەس، قايتا تىڭ سايىستىڭ باستالۋى دەگەندىك. بۇل اۋداندا 30 جىل قۇلشىنىس جاسالىپ، قىرۋار جۇمىستار ىستەلۋمەن كەدەيلىكتەن قۇتىلۋدىڭ نەگىزى بەكەم ورنادى دەۋگە كەلمەيدى، بۇعان مىسال، ونىڭ كەدەي بولۋىنداعى نەگىزگى سەبەپ − سۋ تاپشىلىعى تولىق شەشىلىپ كەتكەن جوق، اتاپ ايتساق، باتىسىنداعى 3 اۋىل ءالى دە سۋ تاپشىلىعى جاعدايىندا قالىپ وتىر. سوندىقتان كەدەيلىكتەن باياندى قۇتىلىپ، جالپى بەتتىك دوڭگەلەك داۋلەتتى ورەگە جەتۋ ءۇشىن، ۇزدىكسىز قاجىماي - تالماي كۇرەس جۇرگىزۋ، كەدەيلىككە مۇرىندىق بولىپ وتىرعان سۋ تاپشىلىعى ماسەلەسىن، ءسوزسىز، شەشۋ كەرەك. ايتپەگەندە، بىرەر قۋاڭشىلىق اپاتى تۋىلسا، كەدەيلىكتىڭ كەپەشى قايتا كيىلىپ قالماسىنا كىم كەپىل؟! نىلقى اۋدانىنىڭ باتىسىنداعى 3 اۋىلدىڭ سۋ تاپشىلىعى ماسەلەسىن شەشۋدىڭ مۇمكىندىگى زور.
  بىرىنشىدەن، نىلقىدا سۋ قاينارى مول، تەرەڭ دە تەبىندى قاس وزەنى جاتىر، اناۋ توسىندە ونىڭ جىرىنتاي سۋ ەلەكتر ستانسياسىنا كەلگەن سۋىنان باتىسقا قاراي بوكتەرلەتىپ قۇلجا اۋدانىنىڭ بوربوسىن، بولەكەي باعىتىندا ءبىر توعان الىنار بولسا، نىلقىنىڭ باتىستاعى 3 اۋىلى تۇرماق، قۇلجا اۋدانىنىڭ بوربوسىن، بولەكەي تەكتەس سۋ تاپشى اۋىلدارىنىڭ دا كەنەزەسى كەپپەس ەدى، نەشە ميلليون مۋ جايلىم، ءشول اتىزدار بۇلىقسىپ شىعار ەدى. ەكىنشىدەن، جالىنقول، جارتوعان تەكتەس اۋىل - قىستاقتار ورنالاسقان ساي - سالالاردىڭ بارىندە دە، ءبىرتالاي وزەن، سۋلار بار. ولاردان ۇلكەندى - كىشىلى سۋ توسپالارى، كولشىكتەر جاسالىپ، ارىقتار الىنسا، دارقان دالانىڭ ءيىپ بەرەتىن مۇمكىندىگى كورىنىپ تۇر. ۇشىنشىدەن، جاز شىقسا ساي - سالالارمەن جىلىپ - جوسىپ كەتىپ جاتقان قار، جاڭبىر سۋلارى دا مول ەكەن، بيىلعى جىلى جارتوعان قىستاعىنا كەلگەن تاسقىن جالپاق ءبىر سايدى تاسپەن كومىپ كەتىپتى. از سۋ ما وسى، جويقىن سۋ عوي ول! وسىنداي تەگىن كەتىپ جاتقان سۋلار توسپا، كولشىكتەرگە توسىپ الىنسا، سۋدان كەندە بولار ما ەدى وسى اۋىلدار!
  قازىر ەلىمىزدىڭ ءبىر اۋداننىڭ ءبىر جەرىنەن ءبىر جەرىنە عانا تارتىلاتىن ونداي - ونداي توعان توسپالار تۇرعوي، وڭتۇستىك جۇڭگونىڭ سۋىن سولتۇستىك جۇڭگوعا، شىڭىراۋدىڭ سۋىن شىڭ باسىنا شىعاراتىن، قاتپار - قاتپار تاۋلاردى تۇيرەپ ءوتىپ، جول سالىپ سۋ باستاۋعا دا قۇدىرەتى قاپتال جەتىپ وتىر، حالىق قالاسا حان تۇيەسىن سوياتىن زامان تۋدى، تەك سولاي ىستەۋ كەرەك دەپ تابىلسا بولعانى( ول ءۇشىن، ارينە، دالەلدى ۇسىنىس كەرەك)، ارمان باردا دارمەن جوق كۇيدە ەمەسپىز.
  سايىپ كەلگەندە، وسىلاي ءبىر توعان الىناتىن نەمەسە توسپا، كولشىك، ارىق تەكتەس ۇلكەندى - كىشىلى سۋ قۇرىلىستارى سالىناتىن بولسا، بۇل ءوڭىردىڭ ءشوبى جايقالىپ، مالى مىڭعىرىپ، ەگىنى قاۋلاپ وسەر ەدى دە، كەدەيلىكتەن قۇتىلۋى باياندى بولۋمەن بىرگە، جالپى بەتتىك دوڭگەلەك داۋلەتتى ورەگە جەتۋى ءۇشىن دە مىقتى نەگىز قالانار ەدى.
  دەسەدە، ءارقانداي ءىس جونىنەن بار ادامنىڭ تانىمى ءبىر جەردەن شىعا بەرە مە؟! «جاراتىلىستىق ورتامىزدا ءبۇلىنۋ از بولمادى، ەندى توعان الامىز دەسەك، تاعى تالاي جەرىمىز بۇلىنەدى، قازىر ورتالىق قورشاعان ورتانى قورعاۋدى ايرىقشا دارىپتەپ وتىر، سوندىقتان قالپىمىزدى بۇزباي تۇرعانىمىز ءجون» دەگەن كوزقاراس ۇستاناتىندار بولارى حاق. بۇعان مەنىڭ ايتارىم، بىرىنشىدەن، جاراتىلىستىق ورتامىزدىڭ بۇلىنگەنى شىندىق، دەسەدە، توعان الۋ جاراتىلىستىق ورتاعا زيان سالمايدى، %10 زيان سالسادا، %90 پايدا جەتكىزەدى. اۋەلى، كەيىن العاشقى زيانىن ەسەلەپ قايتارادى. بۇعان مىسال، سوناۋ جىلدارى لين زىشۇي قازدىرعان شاپشال توعانى، قۇلجا اقوستەڭى، تاياۋ مەزگىلدە قازىلعان توعىزتاراۋ وڭتۇستىك ۇلكەن توعانى دەگەندەر ىلە ءوڭىرىنىڭ تابيعاتىن ءبۇلدىردى ەمەس، قايتا تۇرلەنتتى. ەكىنشىدەن، ورتالىقتىڭ جاراتىلستىق ورتانى قورعاۋعا ايرىقشا ءمان بەرىپ وتىرعاندىعىن فورمالىستىك تۇردە ءولى تۇسىنۋگە نەمەسە قاتە تۇسىنۋگە بولمايدى. مىناداي ءبىر توعان الۋ قورشاعان ورتانى قورعاۋعا زياندى ەمەس، قايتا وعان پايدالى. ەكونوميكانى دامىتۋعا، حالىق تۇرمىسىن جاقسارتۋعا، كەدەيلىكتەن قۇتىلۋعا باياندى نەگىز سالادى. كەدەي ورىنداردىڭ كەدەيلىكتەن سىرتتاي «قان قۇيۋ» جولىمەن ەمەس، قايتا ءوزى «قان جاساۋ» جولىمەن قۇتىلۋىنا مۇمكىندىك جاسايدى، نەگىزى مىقتى، باياندى بولادى!
جاۋاپتى رەداكتورى : نۇربولات قابىل ۇلى
ءبىز تۋرالىبىزبەن بايلانىسسايت كارتاسىگازەتكە جازىلۋحابار - ماقالا جولداۋ