قىزمەت گرۋپپاسى ديقاندارمەن بىرگە قاربالاستىققا ءتۇستى   قابا: قىزمەت گرۋپپاسىنداعى كادرلار ناقتى ىستەر ىستەپ بەردى   شينجياڭنىڭ «ەڭ زەرەكتەرىن» تاڭداۋ قيمىلى باستالدى   وتىرىقتانعان مالشىلاردىڭ تىڭ تىرلىگى   قىستاققا تۇسكەن كادرلار جۇرت جۇرەگىن توعىستىردى   بۋىرشىن: قوي باعىمشىلىعىنان ۇلگى كورسەتۋ قىستاعىن قۇردى   «كىتاپ وقىعىڭ كەلسە ومىربەكتى ىزدە»   ناراتتاعى نار جىگىت  
چىن چۋانگوارى قاراي
چىن چۋانگو ، ش ۇ ا ر پارتكومنىڭ شۋجيى
شوكىرات زاكىر ارى قاراي
شوكىرات زاكىر، شينجياڭ ۇيعۇر اۆتونوميالى رايونىنىڭ ءتوراعاسى
ساندىق گازەت ارى قاراي
  • جۇڭگو
  • شينجياڭ
  • ايماق
  • الەم
سۋرەتتەر سويلەيدى ارى قاراي

اسىلدىڭ ءبىر سىنىعى اسىلبەك(4)

(ەسسە)

مەيرامبەك ءاشىمقان ۇلى

2017.09.15 16:20 كەلۋ قاينارى : شينجياڭ گازەتىنەن

  اسىلبەك وتە كەڭ مىنەزدى، از ءسوزدى، اقىلدى، اڭعارىمدى، ادال، تۋراشىل، كەشىرىمشىل، كوشەلى جان ەدى. كوڭىلىنە نە كەلسە سونى، كىم بولۋىنا قاراماستان، بەتىنە ايتاتىن - دى. الدەكىمنىڭ ارتىنان عايبات ايتۋدى جانى سۇيمەيتىن. بىرەۋدىڭ سىرتىنان سويلەگەندەردى قاتتى سوگىپ: «ونىڭ وزىنە، بەتىنە نەگە ايتپايسىڭ. ەلگە ايتىپ دىڭعىرلاتقاننان نە وندىرمەكسىڭ؟!»، - دەپ تەجەپ تاستاۋشى ەدى. ول وتىرىك ايتپايتىن، وتىرىك ايتاتىندارعا قاتارىنان ورىن بەرگىسى دە كەلمەيتىن. بىردە ونان - مۇنان ءسوز قوزعاپ جاي اڭگىمەدە وتىرعانىمىزدا ول:
  − مەن وتىرىك ايتپايمىن، - دەپ ەدى. مەن:
  − سەن وتىرىك ايتپايمىن دەپ اقتالا المايسىڭ. ورتامىزداعى بەلى جۋان وتىرىكشى سەنسىڭ (جاسى مەنەن ۇلكەن بولسا دا، جۇبايى ءبىزدىڭ ەلدىڭ قىزى بولعاندىقتان جەزدەسىنىپ، ەركىن قالجىڭداسا بەرەتىنمىن)»، - دەپ ەدىم، ول كادىمگىدەي قىزاراقتاپ:
  − ءاي، سەن نە دەپ وتىرسىڭ؟ مەنىڭ قاي وتىرىگىمنىڭ زاردابىن تارتىپ ەدىڭ؟ ايتشى كانە؟ - دەپ تونە ءتۇستى. مەن:
  − ەل ايتسا بىرەر اۋىز وتىرىك ايتاتىن شىعار. ال سەن كىتاپ - كىتاپ وتىرىك ايتاسىڭ عوي. بەلى جۋان وتىرىكشى ەمەي، كىمسىڭ؟ - دەدىم. وسىعان كەلگەندە ول كۇلىپ جىبەردى دە:
  − كوركەم شىعارما رەال ومىردەن جوعارى تۇراتىنىن ءبارىمىز مويىندايمىز. وبيەكتيۆتىك بولمىسقا اۆتوردىڭ سۋبيەكتيۆتىك وي - پىكىرى قوسىلىپ، وڭدەلەتىنى دە راس. سوندىقتان دا ول رەاليزم مەن رومانتيزمنىڭ بىرلىگىنەن بولعان كوركەم ادەبيەت بولا الادى. سەن شىعارماڭدا رەال بولمىستى شيكى كۇيىندە تاۋساپ جۇتا بەرسەڭ ناتۋراليزمگە قاقالىپ ولمەيسىڭ بە، - دەدى. ول قارسى داۋعا شىققان جوق، قيسىن ايتتى. جەڭىلگەن جوق، ارينە!
  اسىلبەكتىڭ بىلەتىندەرى كوپ ەدى، ەستە ۇستاۋ قۋاتى دا ەلدەن ەرەك بولاتىن. نەنى سۇراساڭ دا، كوپ قىسىلىپ - قىمتىرىلىپ جاتپاي، كەڭ - مول تۇسىنىك بەرەر ەدى. سوعان قوسا ول بىلمەيتىن نارسەنى استە «مەن بىلەمىن» دەپ كەۋدە قاقپايتىن. ال بىلەتىندەرىنە بولا ۇزەڭگىسىن شىرەنىپ، شالقاقتاعانىن دا كورگەمىز جوق. 2012 - جىلى اقپان ايىندا ورتالىق تەلەۆيزياسىنىڭ مۋزيكا ارناسى «اگۋگاي جۇڭگو» ايدارى ءۇشىن ناۋرىز مەرەكەسىن ارقاۋ ەتكەن، قازاق ۇلتىنىڭ تۇتاس ەتنوگرافياسىن قامتىعان كوپ ءبولىمدى حۇجاتتى فيلمدى بۋىرشىن اۋدانىندا تۇسىرەتىن بولدى. مۇنىڭ دايىندىق جۇمىسىنا 20 كۇن عانا كەسىمدى ۋاقىت بەلگىلەندى. اۋدان باسشىلارى شۇعىل جۇمىلدىرۋ جيىنىن اشىپ، ءار سالا، ءار كاسىپتىڭ جاۋاپتىلارىنا مىندەت بەرىپ، ناقتىلى ورنالاستىرۋ جاسادى. مۇنداعى ەڭ باستى جۇمىس فيلمنىڭ سەنارياسىن دايىنداۋ بولىپ، بۇل مىندەت اسىلبەك ەكەۋىمىزگە جۇكتەلدى. ءبىز ماقۇلدىق بەرگەنىمىزبەن، ءار ەكەۋىمىز دە بۇرىن ماڭىنا بارىپ كورمەگەن جۇمىستى «قالاي ىستەۋ كەرەك؟» دەگەنگە كەلگەندە، قايرانداپ قالدىق. ونىڭ ۇستىنە اۋەلگى جوبادا فيلم 7 بولىمنەن بولۋى، ءبىر ءبولىمى جازىلىپ بولا سالىسىمەن حانزۋ تىلىنە اۋدارىلىپ، ونى تەلەۆيزيانىڭ سول ارناسىنىڭ رەجيسسەرىنە ينتەرنەت ارقىلى جولداپ بەرىپ، پىكىر الىپ، قويعان تالاپتارىنا ساي وڭدەلۋى كەرەك بولدى. سونىمەن «قورقارىڭ بار قوستى نەگە تونايسىڭ» دەمەكشى، مىندەتتى قابىلداعان ەكەنسىڭ، ۇددەسىنەن شىعۋ كەرەك بولدى دا، «شەشىنگەن سۋدان تايىنبايدى» دەپ كىرىستىك تە كەتتىك.
  اسەكەڭ ەكەۋىمىز، اۋەلى، كىرىستىرىلەتىن مازمۇنداردى قاۋمالاپ الدىق تا، ولاردى بولىمدەرگە ءبولىپ، العاشقى جوبامىزدى جاسادىق. ناۋرىز مەرەكەسىنىڭ تاريحي ارتقى كورىنىسى، وندا جاسالاتىن جورا - جوسىنداردان باستاپ، وسى ورايدا ءبىز قازاقتىڭ تۇرمىس داعدىسى مەن سالت - داستۇرىنە قاتىستى مازمۇنداردى، تۇگەلىمەن بولماسا دا، ۇلىعاۋسارىن فيلمنىڭ 7 بولىمىندە ءوز الىمىزشە قامتي كەتۋدى ويلاستىردىق. ناقتىلى مازمۇنداردى تالقىلاعان كەزدە اسەكەڭ: «ءبىز قازاقتى ايگىلەۋ نيەتىندە بولساق، سوناۋ ارعى زامانداعى يۋان پاتشالىعى تۇسىندا وردا ىسىنە ارالاسقان قازاق وقىمىستىلاردى، اقىن، ونەرپازداردى دا اتاۋىمىز كەرەك قوي. ماسەلەن، حانزۋ ءتىلدى اقىن، سازگەر بۇحۇم (1254 − 1300)، اقىن ناشان (1309 − 1368)، حانزۋ جازۋىنىڭ ايگىلى حاتكەرى قاڭلى ناۋناۋ (قاڭلى زىسان دەپ تە اتالعان، 1295 − 1345) دەگەندەر كەزىندە ورتا جازىقتا جاساعان قازاقتىڭ ايگىلى ادامدارى ەكەن. مۇنى مەن ايگىلى تاريحشى، باتىس ءوڭىر تانۋشى پروفەسسور سۋ بيحايدىڭ <قازاق مادەنيەتىنىڭ تاريحى> دەگەن كىتابىنان كورگەم. وسىلاردى اتاي كەتسەك، قازاقتان شىققان مىقتىلاردىڭ حانزۋ مادەنيەتىنە قوسقان ۇلەسىن جۇرت بىلە جۇرەتىن بولار ەدى»، - دەدى. مەن سول مايداندا ونىڭ جۇزىنە ۇلكەن تاڭدانىسپەن اڭىرا قاراپ قالىپپىن. ارينە، سۋ بيحايدىڭ اتالعان كىتابى ءبىزدىڭ قولىمىزدا دا بار. ءبىراق ءبىز قاجەتى بولعان مازمۇندارىن ىزدەپ پاراقتاپ، باسقاسىنا كوپ كوز جۇگىرتىپ جاتپايمىز. ال اسەكەڭ سول كولەمدى تومدى ۇڭىلە وقىپ شىققان جانە ونداعى ەلەۋلى مازمۇنداردى ەسىندە ساقتاپ قالعان ەكەن. اسەكەڭنىڭ ەستە ساقتاۋ قۋاتى، مىنە، وسىنداي وزگەشە ەدى. سول جولى ءبىز ول ايتقان ءىرى تۇلعالاردى سەنارياعا ەنگىزدىك. ءبىراق رەجيسسەر فيلم كولەمىن 5 بولىمگە قىسقارتتى دا، سول مازمۇندى قالدىرىپ قويدى.
  اسەكەڭ ەكەۋىمىزدىڭ بارىس - كەلىسىمىز ءجيى، ارالاسىمىز ەتەنە، سىرلاس دوستاردان ەدىك. شامالى كۇن جولىعا الماساق، ءبىر - بىرىمىزگە ءجيى تەلەفون شالاتىنبىز. ول از ءسوزدى بولعانىمەن، سۇراعان نارسەگە قىزىقتى جاۋاپ قايتاراتىن. تەلەفوندا: «قايداسىڭ؟» - دەسەم، ول: «اسىلبەكتىڭ ۇيىندە وتىرمىن»، - دەيتىن. «نە ىستەپ وتىرسىڭ؟» دەگەن سۇراۋىما ول: «قاعاز جالماپ»، - دەپ جاۋاپ قايتاراتىن. بىردە ونىڭ قىزىقتى جاۋابىن ەستىگىم كەلىپ تەلەفوندا:
  − اسەكە، وسى سوزبۇيدالىق دەگەن نە؟ - دەپ سۇرادىم، ول:
  − سەن قۇساپ اسىلبەككە بۇگىن بەرەتىن سوعىم باسىن ەرتەڭگە قالدىرۋ، - دەدى.
  − «بويكۇيەزدىك» دەگەندى قالاي تۇسىنەمىز؟ - دەسەم، ول:
  − اياق كيىمىن كيۋگە ەرىنۋ، - دەيدى. مەن تاعى:
  − سەن قۇساپ جازا بەرۋدەن نە تۇسەدى؟ - دەپ ەدىم، ول:
  − قولىڭ جاتىلىپ، جازۋىڭ وڭدەنەدى، - دەدى. قويشى ايتەۋىر، نە سۇراساڭ دا، ونىڭ سول سياقتى ءارى قيسىندى، ءارى قىزىقتى جاۋاپتارى دايىن تۇرۋشى ەدى...
  اسىلبەك بۇگىن ءبىزدىڭ ارامىزدا جوق. ادەبيەتىمىزدەگى، حالقىمىزدىڭ رۋحاني ورىسىندەگى ورنى بوس قالدى. دەسەك تە، ءبىزدىڭ كوكەيىمىزدە ونىڭ وشپەيتىن ەسىمى قالدى. ونىڭ ولشەۋلى عۇمىرىندا كوز مايىن سارقىپ، جۇيكەسىن جۇقارتىپ، ساۋساعىن قالامعا قاجاتىپ جازعان وي جەمىسى − كىتاپتارى قالدى قولىمىزدا. ەڭبەكقورلىقپەن وتكەن سانالى عۇمىرىندا ول بىزگە 23 پوۆەست، 40 نەشە اڭگىمەدەن قۇرالعان 7 كىتابىن، 70كە جۋىق سىن - ساراپ ماقالاسىن، بىرنەشە ساحنالىق شىعارماسىن بەرىپ ۇلگىرىپتى. ال بۋىرشىن اۋدانىندا جاساعان ايگىلى ادامدار ومىرىنەن جازىپ جۇرگەن كوپ ءبولىمدى ساحنالىق شىعارماسىن، كولەمدى ەڭبەگىن جۇرتپەن جۇزدەستىرە الماي، بىزگە ۇلكەن وكىنىش قالدىرىپ كەتتى! بەرگەنىنەن بەرەرى كوپ اسەكەڭنىڭ كەلمەستىڭ كەمەسىنە ەرتەرەك مىنگەنى كىمدى بولسا دا وكىندىرەدى عوي. ءبىراق ونىڭ پەندەگە ءتان ولشەۋلى عۇمىرى اياقتالعانىمەن، رۋحىنا ءتان شەكسىز عۇمىرى ەندى باستالدى. كەيىنگىلەر ونىڭ ءىزىن وشىرمەيدى، ەسىمىن ۇمىتپايدى!
جاۋاپتى رەداكتورى : ريزا حاميت قىزى
ءبىز تۋرالىبىزبەن بايلانىسسايت كارتاسىگازەتكە جازىلۋحابار - ماقالا جولداۋ