قىزمەت گرۋپپاسى ديقاندارمەن بىرگە قاربالاستىققا ءتۇستى   قابا: قىزمەت گرۋپپاسىنداعى كادرلار ناقتى ىستەر ىستەپ بەردى   شينجياڭنىڭ «ەڭ زەرەكتەرىن» تاڭداۋ قيمىلى باستالدى   وتىرىقتانعان مالشىلاردىڭ تىڭ تىرلىگى   قىستاققا تۇسكەن كادرلار جۇرت جۇرەگىن توعىستىردى   بۋىرشىن: قوي باعىمشىلىعىنان ۇلگى كورسەتۋ قىستاعىن قۇردى   «كىتاپ وقىعىڭ كەلسە ومىربەكتى ىزدە»   ناراتتاعى نار جىگىت  

كوكتەمگى كوڭىل

(اڭگىمە)

ارىنبەك مۇقاجان ۇلى

2018.04.22 13:51 كەلۋ قاينارى : شينجياڭ گازەتىنەن

  كۇن جادىراپ، قار بوساپ، ساي - سالاعا سۋ، ورمان - توعايعا دۋ جۇرگەن شاق. تورسىعى تومپيعان ارقاسىندا جانە كوتەرگەنى بار قياق مۇرت، قىزىل شىرايلى قازاق ازاماتى:
  − ليۋ شيدىڭ ءۇيى قايسى ەكەن، بىلەسىڭ بە، قاراق؟ - دەدى تالشىبىقتاي ءتۇزۋ وسكەن حانزۋ جىگىتتەن. ول دا ەكى قايىرىمعا كەلتىرمەي - اق:
  − اناۋ شاعىن سۋ ءيىنى 2 - رايون 9 - عيمارات 3 - اۋلا 6001 - ۇيىندە وتىرادى، - دەدى.
  − ول «ءۇيىم سيلى قوناقتار جولى بويىندا» دەۋشى ەدى. جاڭىلماعان بولارمىن. ءتۇزۋ جولعا سالىپ جىبەر، قاراعىم، كۇن ۇياسىنا كىرمەي جەتىپ الماسام بولمايدى.
  − جاڭىلمادىڭىز، اعا. سيلى قوناقتار جولىندا كەلەسىز. اناۋ كورىنگەن 2 - رايون قاقپاسى.
  نادىربەك جاس جىگىتتىڭ ايتىپ، قولىمەن نۇسقاعانى بويىنشا عيماراتتىڭ 6 - قاباتىنا شىعىپ، 6001 - ءۇيدىڭ ەسىگىن قاعىپ ەدى، ليۋ شي ەسىگىن اشىپ، الدىنان ءوزى شىقتى.ءبىر ءتاۋىرى، ول بۇگىن ۇيىندە ەكەن. كورىسپەگەلى كوپ ۋاقىتتىڭ ءجۇزى بولعان تۋىستار ىزدەگەن ادامى جانىنان تابىلعانعا قاتتى قۋاندى. قولدارى ايقاسىپ، توستەرى توعىسىپ، وزدەرى قاۋىشىپ امانداستى.
  − تورلەتىڭىز!
  ليۋ شي قوناعىنا ءتور جاقتى نۇسقاپ، قۇرشا جورعالاپ ءجۇر. تۋىسى جەر دۇنيەنىڭ شەتىنەن ءوزىن ارناۋلى ىزدەپ كەلگەن سەكىلدى ءماز.
  − ساعان سالەمدەسە كەلدىم! قوناق قۇزار شىڭ باسىندا مەكەندەگەن بۇركىتتەي ساڭقىلداي باستادى:
  − تۋىس، ساعىندىم سەنى! تالايدان ىزدەگىم كەلىپ، اناۋ - مىناۋ شارۋالارمەن قولىم بوساماي - اق قويدى. ەندى جولعا تۇسەيىن دەسەم جانە ءبىر جۇمىس اينالدىرا كەتەدى. ايتەۋىر ءبارىن ايتۋعا ۇزاق اڭگىمە. كوكتەم مەرەكەسى جاقىنداپ قالدى. ونان بۇرىن سەنىمەن جۇزدەسكىم كەلىپ ءجۇرىپ كەتتىم، تورسىقتاعى قىمىز. ونى بۇرىن تىلشىلەر «قىستاعى قىمىز» دەپ گازەت - جۋرنالداردا ايتۋشى ەدى، ءازىر مال قوراسى زاماناۋي بولعان سوڭ كوكتەمگە دەيىن دە قىسىر، جاي تۋاتىن بيەلەردى ساۋىپ، قىمىز اشىتاتىن بولىپ الدىق ەمەس پە. اناۋ قورجىنداعى تۇرعان جەڭەشەڭ وزىڭە ارناپ كەپتىرگەن ەت. سارالا قازىنى سەن ۇناتىپ جەيدى، سوعىم سىباعاسىنان از بولسا دا اۋىز ءتيسىن دەگەنى عوي، - دەدى اعىنان اقتارىلا.
  − بۇيتپەڭىز، بۇيتپەڭىز!
  اۋزىنا ونان باسقا ءسوز تۇسپەگەن ليۋ شي نادىربەك اكەلگەن سالەم - ساۋقىتتى قولىنا قايتارعىشتاپ الەك.
  − نەسىنە تارتىناسىڭ، ال قولىڭا. اۋىلدىڭ ءدامى عوي بۇل. قىمىزدى از بولدى دەپ تۇرسىڭ با. ءوزىڭ اۋىز ءتي. انا ەت - قازىنى الدا كەلەتىن كوكتەم مەرەكەسىندە اعايىن، دوس - جاراندارىڭ كەلسە تۋراپ الدىنا قوي. كوڭىلىڭدى بىلدىرەدى.
  نادىربەك كوپ جىلدان بەرى ليۋ شيمەن ءدام - تۇزداس بولعان. وسى جولى ليۋ شيدى ىزدەپ كەلەتىن ءجونى بار. بۇرىن تۋىستارداي قارىم - قاتىناس جاساسىپ، ءبىر جاعادان باس،ءبىر جەڭنەن قول شىعارىپ جۇرگەن.
  ءبىر جىلدارى ليۋ شي قىزمەت گرۋپپاسىنداعى كادرلار قاتارىندا قىزىل مويناق اۋىلى اقكۇنگەي قىستاعىندا تۇرعان. سوندا نادىربەك اعايىنىڭ ۇيىنە بارىپ - كەلىپ ءجۇردى. ىشتەسىپ اڭگىمە ايتىسىپ، ءوزارا سىرلاستى. ءبىرى - ءبىرىنىڭ كەتىگىن جاماپ، كەمتىگىن تولتىرىپ دەگەندەي سىڭعىرلارى سىرتقا ەستىلەتىن. ءبىر كۇنى ليۋ شي نادىربەك اعاسىنىڭ ۇيىندە الا كەلگەن كوكونىستى تۋراپ، زيناشقان جەڭگەسىنە قۋىرداق جاساۋعا كىرىسكەن. وشاق باسىندا وتىرىپ كوزى اۋلاداعى بەس سادىرا مالعا ءتۇستى. ءوزى ازعانتاي مال قار ۇستىندە بۇرسەڭدەپ، ءشوپ - شالاڭ تەرىپ جەپ ءجۇر. دالاعا ايىرلاپ شاشقان ءشوپتى اياقتارىمەن باسىپ، كەيدە ۇستىنە ءسيىپ - تىشقاندىقتان ءشوپ بىلعانىپ جەۋگە كەلمەي، ىسىراپ بولىپ جاتقانىن كوردى. كورىپ تۇرىپ وي شۇڭەتىنە باتتى. «ياپىراي، مىناعان ءبىر عىلمي شارا قولدانسام قانداي جاقسى بولار ەدى»، - دەدى ول ىشىنەن. ونىڭ سامعاعان ويى جەر - كوكتى شارلاپ كەتتى. تىزگىن ۇشىمەن نەشە كيلومەتر شالعايداعى دۇكەنگە بارىپ، تەمىر شەگە ساتىپ اكەلىپ، نادىربەككە ءوزىنىڭ مالعا جەم - ءشوپ سالاتىن وقىر سالۋ ويىن ايتتى. نادىربەك يگى جۇمىسقا باسىندا باس يزەگەنمەن اقىرى قالاي بولارىنا كوزى جەتپەدى. ونى بايقاپ تۇرعان ليۋ شي:
  − اعاسى، اناۋ ۇيىلگەن اعاشتاردىڭ ىشىندە قۇرىلىسقا جارامدى اعاشتار دا بار ەكەن. بايقادىڭىز با؟! - دەدى.
  − بارى عوي بار. ءبىراق ولار وتقا جاعىلاتىن اعاشتار. ۇساقتارىمەن تونار قىزدىرىلادى. انا زيناشقان جەڭگەڭ بۇرىن تونارعا قۋراي، سابان، كۇنباعىس ساباعىن جاعاتىن. كەيىن اعاش جاقپاسا قىزۋى تەز قايتادى دەگەن سوڭ جيعانىمىز. جاقىنعى جىلداردان بەرى ەلىمىزدە جاسىلداندىرۋ قىزمەتى جابال ءجۇرىلدى ەمەس پە. ەگىلگەن اعاش كوپ. سولاردى بۇتاعانداعى بۇتاقتارىمەن قوسىلا جۋان اعاشتار دا اكەلىنگەن. ونى... - دەدى ءسوز ارتىن سيىر قۇيمىشاقتاتىپ.
  ليۋ شي قازاق اراسىندا تۋىلىپ - وسكەن. قازاقشا تولىق ورتانى ۇزدىك ناتيجەمەن تاۋىسىپ، جوعارى مەكتەپكە قابىلدانعان. قازاق مادەنيەتى، سالتى، عۇرىپ - ادەتى جايلى كوپ تۇسىنىككە يە.
  −«كىرسىز تازا اسىل تاس، سۋ تۇبىندە جاتادى. ءمىنسىز تازا اسىل ءسوز، وي تۇبىندە جاتادى» دەگەندەي، مىنا ۇيىلگەن اعاشتاردىڭ ىشىندە دە اسىلى بار ەكەن. بۇتاقتاردى عوي تونارعا جاعىڭىز. قۇرىلىسقا جارامدى اعاشتار دالادا ءشىرىپ قالماسىن. مالعا جەم - ءشوپ سالاتىن وقىر جاسايىق. تاقياداي تار جەردە مالدار دالاعا شاشقان ءشوپتى اياقتارىمەن تاپتاپ، ءسۇيىنىپ جەمەگەندىكتەن كۇننەن - كۇنگە ازىپ بارادى ەكەن، - دەدى شىن پەيىل ءبىلدىرىپ.
  ليۋ شي اعاسىنا اقىلشى بولىپ ءىرى، ۇساق مالدىڭ ءوزدى - وزىنە باپ وقىر جاساۋمەن بولدى. نادىربەك تە بالتا شوتىن سايلاپ، قول بىرىكتىرىپ، ينەسىن ىلىكتىرىپ دەگەندەي ىستەردى ىستەدى.
  − بۇل وقىرلاردى جاساۋىن عوي جاسارمىز. ءبىراق مال ىشىنە قارعىپ ءتۇسىپ، جەم - ءشوبىن جانە تاپتايدى. قاشاقتاردى تۇمسىعىمەن سيىرىپ، اياعىنا باسادى، ونان دالاعا شاشىپ بەرگەننىڭ ءوزى ابزال بولار، - دەدى نادىربەك ءبىر ۋاقىتتا ليۋ شيگە.
  − ولاي بولمايدى، اعاسى. ءار تۇلىك مال وقىرىنىڭ مال كەلەتىن جاعىنا كولدەنەڭ اعاش قويىلادى. ول مالدىڭ وقىر ىشىنە قارعىپ تۇسۋىنەن ساقتايدى. ونان بەتىنە ءبىر مال باسى سياتىنداي جەر تاستاپ جانە كولدەنەڭ اعاش شەگەلەيمىز، ودان مال ءشوپتى وقىردان شىعارا المايتىن بولادى. ءسىز ايتقانداي مال دالاعا شاشىلىپ اياققا باسىلعان ءشوپتى جەمەيدى. ونان تىس، ءوز ءيىسى قالعان ءشوپتى جەمەيدى. مىنادا جەم - ءشوپتى وقىرعا سالعاندا مال جەم - ءشوبى تازا بولعاندىقتان ءبىر رەتتە تولىق جەپ، تەز تويىنادى. دالاعا شاشقان ءشوپتىڭ %40ى اياق استىندا قالادى. ول كوكتەمدە ەڭبەكتى كوبەيتىپ، باسقا جۇمىستارىڭىزدى تەز بىتىرۋگە كولدەنەڭ بولىپ، اسەرىن تيگىزەدى. مال وقىردان ءشوپتى تۇمسىعىمەن ايداماس ءۇشىن جانە ءبىر تەحنيكا، ءشوپتى تۋراپ بەرۋ، جەمدى جارمالاپ بەرۋ، پارتيا، ۇكىمەتتىڭ تەحنيكا كەڭەيتۋىنە سايكەسۋ كەرەك. ءشوپتى ءىرى قارالارعا 3 − 5 سانتيمەتر، ۇساق مالدارعا 1 − 3 سانتيمەتر ەتىپ ماشينادا تۋراپ بەرگەندە ۇنەمدى بولادى، - دەگەن ەدى مال باعۋدىڭ عىلمي نەگىزىن ۇعىندىرىپ.
  ليۋ شي مال شارۋاشىلىق كاسىبىن وقىعان. اقكۇنگەي قىستاعىنان قايتقانشا نادىربەكتىڭ ۇيىندە بىرگە جاتىپ، بىرگە تاماقتانىپ، بىرگە جۇمىس ىستەپ وت جاعۋ، مال باعۋ ىستەرىنە كومەكتەستى. ول ۇيدە جاعىلاتىن وتىندى الىپ كىرىپ، كۇلىن شىعارعان ەلپەكتىگىمەن اقكۇنگەيلىكتەرگە بالداي باتىپ، سۋداي ءسىڭىپ الدى. مالدى عىلمي جولمەن باعۋدىڭ ابزالدىلىقتارى جايلى كەڭەس بەردى. سونى كوز الدىنا ەلەستەتكەن نادىربەك «ءاي، وسى اۋىردىڭ استىمەن، جەڭىلدىڭ ۇستىمەن جۇرەتىن كادرلار ايتا بەرەدى، قىزمەت گرۋپپاسىنداعىلار دا قىستاقتى سوناداي سورىپ جولعا تۇسەدى. جانى اۋىرماعان باسقانىڭ نە بولارىمەن ساناسپايدى» دەيتىن ايتىلىمداردى ويعا الىپ، ءوزىنىڭ دە سول سياقتى ويلارىنىڭ قاتە ەكەندىگىن ءبىلىپ جەتكەن ول:
  − مالعا جەم - ءشوپتى وقىرعا سالىپ بەرگەنىمىز اقىل بولدى. كەيىن ۇكىمەت وتىرعان ورنىمىزدان بەيقۇت ءۇي جانە مال قوراسىن سالۋىمىزعا كومەكتەستى. بۇرىن كورمەگەندىكى ەكەن، سول قورادا سەنىڭ كورسەتكەن ءادىسىڭدى ۇلگى ەتىپ، مالعا جەم - ءشوپ سالاتىن وقىر سالىپ، قىستاق سالعان جول بويىنان سۋ، توك قۇرىلعىلارىن جەتكىزىپ الدىم. ول مالعا جەم - ءشوپ سالۋ، سۋارۋدى وڭايلاستىرىپ، ەڭبەك ونىمدىلىگى ارتتى. قىستا قورادا باققان مالىم قوڭدىلىعىن ساقتاپ، قىسىر سيىردان ءسۇت شىقتى. جازدا سۇتتەن بۇلاق اعىزسا، قىستا قارا شاي ءىشىپ وتىراتىن كورىنىس كەلمەسكە كەتتى. كەنجە تۋاتىن جانە قىسىر بيەلەردى ساۋىپ قىمىز اشىتاتىن بولدىق. مىناۋ ءوزىڭ كورگەن تور بيە، كوك بيەلەردىڭ سۇتىنەن اشىتقان قىمىز. زيناشقان جەڭگەڭ سەنى اۋىل ءدامىن ساعىندى عوي دەپ جىبەرگەنى. الماساڭ ءوزىڭدى بىزدەن ارى تارتقانىڭ سىقىلدى سەزىلەدى ەكەن ماعان. ءاي، كەلىن، ليۋ شيدىڭ قاباعىنا قاراپ تۇرماي مىنالاردى مۇزداتقىشىڭا سالاتىنىن سال، قىمىزدى ىشىڭدەر، - دەدى.
  ءوزىم دەگەن وگىزدەي ءسوز. نادىربەكتىڭ كوكتەمگى كوڭىلى، ءسوز - ارەكەتى تۋىستىق بارىس - كەلىسكە ارقاۋ بولىپ، ليۋ شيدى بالقىتىپ جىبەردى. «ءاي، سىزگە بىردەمە دەۋ قيىن ەكەن» دەگەننەن باسقا ءتىس جارىپ، ءتىل قاتا المادى. 
جاۋاپتى رەداكتورى : ريزا حاميت قىزى
ءبىز تۋرالىبىزبەن بايلانىسسايت كارتاسىگازەتكە جازىلۋحابار - ماقالا جولداۋ