Mongolئۇيغۇرچە中文
شينجياڭ رۋحى
شاعانتوعاي: جايلىم ەكولوگياسىن قورعاۋ سيلىق قاراجاتىن تاراتتى   ساۋان: جاساندى سەرىك ارقىلى تەلە سيگنالىن قابىلداۋ جابدىعىن ورناتتى    شاعانتوعاي: سۋلياۋ پلاستيماسالى دەنە تاربيە الاڭى سالىندى   بۋرىلتوعاي: نەگىزگى ساتى كادرلارىنىڭ ەلەۋلى ەڭبەگى   شىڭگىل: اۋىل شارۋاشىلىق ماشينالارىنا بەرىلەتىن قوسىمشا قاراجات شارۋالارعا ءتيىمدى بولدى   باركول: وڭىرلىك ەرەكشەلىك ساياحاتشىلاردى باۋرادى  

جاڭ چۇنشيان

<<
  جاڭ چۇنشيان، ج ك پ ورتالىق كوميتەتى ساياسي بيۋروسىنىڭ مۇشەسى، ش ۇ ا ر پارتكومنىڭ شۋجيى جاڭ چۇنشيان، ج ك پ ورتالىق كوميتەتى ساياسي بيۋروسىنىڭ مۇشەسى، ش ۇ ا ر پارتكومنىڭ شۋجيى

نۇر باكىر

<<
  نۇر باكىر، ش ۇ ا ر پارتكومنىڭ ورىنباسار شۋجيى، شينجياڭ ۇيعۇر اۆتونوميالى رايونىنىڭ ءتوراعاسى نۇر باكىر، ش ۇ ا ر پارتكومنىڭ ورىنباسار شۋجيى، شينجياڭ ۇيعۇر اۆتونوميالى رايونىنىڭ ءتوراعاسى

ءتور مادەنيەتى − قازاقتىڭ ءتول مادەنيەتى(1)

وجان قىزىرقان ۇلى

2014.03.13 01:50     كەلۋ قاينارى : شينجياڭ گازەتى

  وسىناۋ تولىسىپ - تۇنىپ تۇرعان، كوز قىتىقتار كوركى بار، جاتا قاپ اۋنار كوگى بار، اققۋ - قاز قونار كولى بار كورىكتى تابيعاتپەن تاعدىرلاس، تامىرلاس، تىنىستاس، ءبىرىن - ءبىرى قيماس بولىپ اتامزاماننان ەگىز قوزىداي، ەتەنە دوسىنداي بوپ وسكەن قازەكەم مىنا بايتاق دالاسىنىڭ اسەمدىگىمەن، ءوزىنىڭ جۇرەكتەن كىرىپ، بويدى الار ءان - كۇيىمەن، اينالىسقان اتا كاسىبىمەن قالىپتاستىرعان ادەمى ءداستۇرلى مادەنيەتىمەن بارشا جۇرتقا، ءتىپتى، دۇنيەگە دە تانىس دەسەم تىم ارى كەتپەسپىن دەپ ويلايمىن. اسىرەسە، قازەكەڭنىڭ عاسىرلار بويى وزىمەن ىرگە جاساسىپ، بىتە قايناسىپ كەلە جاتقان بوگەنايى بولەك، ءمان - ماعىناسى ەرەك مادەنيەت تۇرلەرى دە اسا سالتاناتتى ءارى سان الۋان. بۇل ارادا ونىڭ ءبارىن ءتىزىپ ايتىپ جاتپاساق تا، تەك ۇلىلاردى، ۇلكەندەردى ۇلىقتاۋ نەگىزىندە قۇرىلعان ءتور مادەنيەتىن تىلىمىزگە تيەك ەتسەك تە، سونىڭ ءوزى ءبىز جىرعىپ ايتار تاۋسىلماس داستان دەرلىك. سوناۋ ەسكى زاماننان - اق كوشپەلى تۇرمىس كەشىپ، تاۋ - دالانى كەزىپ، مالىن باعا، وتىن جاعا، سۋىن الا جۇرسەدە ولار قاراپ بوسقا تەگىن جۇرمەگەن. قايتا ارتىنا (بىزدەرگە) زاتتىق، تابيعي، جاعراپيالىق بايلىق: تاۋ - وزەن - دالا، ەندى ءبىرى، مادەنيەت - رۋحاني بايلىق قالدىرعان. مىنە سونىڭ ءبىرى، ءبىرى بولعاندا بىرەگەيى وسى ءتور مادەنيەتى دەر ەدىك ءارى ءتول مادەنيەتى دە. وسىلاردى ايتا وتىرعاندا، ومىرىمىزگە وزگەشە ەرەك وزگەرىس، ادامدارىمىزعا اسا باعالى ابىروي - داڭق - باقىت سيلاپ وتىرعان بۇگىنگى مىنا التىن عاسىردىڭ قاقپاسى ايقارا اشىلعان ساتتە ءتور مادەنيەتىمىزدى ءتىپتى دە جىرعىپ ايتقىمىز كەلەدى. سەبەبى، وسىندايدا بولاشاق ۇرپاقتاردىڭ ساناسىندا وسىءداستۇرلى ءتور مادەنيەتىمىزدىڭ ساۋلە شاشىپ، جۇرەك تۇكپىرلەرىندە ۇيالاۋىن نەگە ويلاماسقا؟!
  قۇدىرەتتى دە باي، مادەنيەتتى دە جاراسىمدى ەل قۇرۋ اسىل ارمانىمىز. ەندەشە، ماتەريالدىق بايلىق پەن رۋحاني بايلىقتىڭ جيىنتىعى بولعان مادەنيەتتى دامىتۋىمىز كەرەك. ول قاشاندا جاسامپازدىققا مۇقتاج. بۇل ارادا مىنانى دا ايتپاسقا بولماس. ەرتەدە ساحناسى ساحارا، جازبا ادەبيەتى سارا كوكىرەگى بولعان قازەكەمنىڭ سول شاقتاردا بيىك بەلى، تۇنىق كولى، جىبەك جەلى، قۇنارلى جەرى بولا تۇرسادا شالقادان ءتۇسىپ شالجيىپ جاتپاعان، دۇنيە سوڭىنا ءتۇسىپ سالپاقتاماعان، قايتا ارتىنا ءومىر بويى وركەنيەتتى وشپەس ءىز قالدىرۋ ءۇشىن اداميلىقتىڭ اق تۋىن اسقاق كوتەرىپ، ىزگىلىكتى، دوستىقتى، بەرەكە - بىرلىكتى، ىززەت - قۇرمەتتى، ادالدىق - قايىرىمدىلىق سياقتى اسىل ءمورالدى ارداقتاپ، كوپتەگەن دايەكتى ءداستۇر، مايەكتى مادەنيەت قالدىرعان. ەندەشە، پارتيا 18 - كەزەكتى ورتالىق كوميتەتىنىڭ ءۇشىنشى جالپى ماجىلىسىندە مادەنيەتتى ونان ارى دامىتۋ العا قويىلىپ وتىرعان بۇگىنگى كۇنى ءبىز وسىزاماندانۋعا، دۇنيە جۇزىنە، بولاشاققا بەت العان سوتسياليستىك ۇلتتىق مادەنيەتىمىزدى وسى زامانعى وزىق مادەنيەتكە سىڭىرۋگە قۇلشىنۋىمىز ابدەن قاجەت. بۇل زامان تالابى، حالىق تالعامى. وسىنداي ءساتتى ساتتە قازاقتىڭ بۇرىننان بۇگىنگى كۇنىمىزگە كەلىپ جەتكەن بۇل مادەنيەتىن وزگە ۇلتتارعا تانىستىرۋعا، دامىتا تۇسۋگە ءتيىسپىز. ارىدان الا، بەرىدەن تەبشي ايتساق، قازاق قازاق بولعالى قۇي جادىراعان جاز، قۇي قىتىمىر قىس بولسىن، مەيلى وي، مەيلى قىر بولسىن، قازەكەمنىڭ ءۇيىنىڭ تورىنەن قاشاندا قادىرمەندى اۋىل اقساقالدارى، الىس - جاقىننىڭ ارداگەر ازاماتتارى ءبىر ۇزىلمەگەن، بەلدەۋىنەن ات كەتپەگەن. ءتىپتى قازاق نەسىمەن قازاق دەسەڭىز: ايازعا ايباتتى دەسىمەن، ءتىلى - ءتۇزۋ دىلىمەن، كوك بەلدەن اسقان كوشىمەن، اققۋ - قازعا تارتقان اقتىعىمەن، تابيعاتقا تارتقان پاكتىگىمەن، قازاقى ءداستۇر سالتىمەن، ەرتەڭگى ۇرپاق توزباسىن دەپ جيناعان مول مۇراسىمەن قازاق دەپتى، - باياعىدا وقىمىستى ءبىر قاريا. سول ايتقانداي، وسى كەزدە ءبىزدىڭ ەسىمىزگە ورىستىڭ ءبىر ەنتوگراف ساياحاتشىسى گريگوري پوتانيننىڭ: «قازاق دالاسىندا جىل ون ەكى اي تيىنسىز جۇرسەڭ دە اش قالمايسىڭ» دەگەن ءسوزى تاعى دا ەسىڭە ورالادى. ايتىپ - ايتپاي، قازاق اقىلى اسقان اتا كورگەن، ادەپتى، اق پەيىل انا كورگەن دالا پەيىل، دانا كوڭىل حالىق. ول - ولما زاڭعار جازۋشى مۇقتارعا ءوزىنىڭ ابايدى وقىعانىن ايتقان كامەرون جازۋشىسى بادەنجان: «قازاق نەتكەن سۇلۋ حالىق» دەگەنى دە مىنە وسىدان بولار دەگىم كەلەدى. ايتپاقشى، قازاق ماقالداپ - ماتەلدەپ تە بىلاي ايتادى: «جايلاۋدىڭ كوركى مال، ءتوردىڭ كوركى شال»، «ەڭبەگىڭ بولماسا توردەن دامەتپە». «ونەرلىنىڭ ورنى وردە، قۇرمەتىنىڭ ورنى توردە»، «ەل سيلارلىق باعاڭ بولماسا، ەلگە اعا بولدىم دەمە»، «توردە نەنىڭ تۇرعانى ماڭىزدى ەمەس، كىمنىڭ وتىرعانى ماڭىزدى». مىنە وسى ايتىلىمدارعا قاراپ وتىرساڭىز، ءتور اسا قۇدىرەتتى كۇشكە يە. ءتور قازاقتىڭ قۇرمەت مىنبەسى. ەڭ سيلى جوعارى ورنى. وعان ويۋلى شىم سىرماق، تورعىن توسەنىش كورپە جايىلادى، ارتىنا قۇس جاستىق، كەرەگە باسىنا دومبىرا، تۇلكى تىماق سياقتى اسىل كيىمدەر ىلىنەدى. ءتىپتى، باردام ادامدار ايۋ تەرىسىن دە جايىپ قويادى. توردەگىلەرگە سويىلعان مالدىڭ باسى تارتىلىپ، باتا الىنادى. شاي قۇيىلعان شىنى الدىمەن توردەن باستالادى.

جاۋاپتى رەداكتورى : قۇلقايتەكتى نۇرلان جانايقان ۇلى